Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2676 |
Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü’nde Noktalama Hatas ve fade Kusuru
Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü “iliik” kelimesine u cümleyi örnek vermi:
“liik olmu hocaya okutuyorlar.”
Cümle aynen bu ekilde yazldysa mana tepetaklak olur, iliik (= cin çarpm) sfat “hoca”ya aitmi gibi görünür. Tabii ki iin dorusu, hocann deil ona getirilen kiinin iliik olmasdr. Bunu da doru ifade edebilmek için “olmu” kelimesinden sonra bir virgül (,) konmalyd. Konacak virgül ayn zamanda “sralanm iki cümleyi birbirinden ayrmak için” de lazmdr.
Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü’ne Büyük Türkçe Sözlük sayfasndan da ulalabildii için ayn hata orada da görünüyor.
Edebiyat ve Söz Sanat Terimleri Sözlüü’nde mla Hatas
smi geçen sözlük “iliik” kelimesini açklarken “gretilemede ireti ile iretili arasndaki ilgi.” demi. Tabii ki “i g r e t i l e m e” deil “i r e t i l e m e” olacaktr.
Ayn hata Büyük Türkçe Sözlük sayfalarnda da tekrarlanyor.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde mla Hatas
Ad geçen sözlük “palyaço” kelimesi için Ruen Eref Ünaydn’n Hatralar’ndan aadaki cümleyi naklederken imla hatas yapm:
“Çalnan “palyaço” cümlelerinin zihne verdii tuhaf bir uyuuk faaliyet içinde bu eyleri görmek ve duymak insana, cinsi belirsiz bir teselli ve üzüntü veriyordu.”
Ruen Eref Ünaydn’n bu cümlesi çift trnak ( “ ” ) içinde aktarlrken “palyaço” kelimesi tekrar çift trnaa alnm. Hâlbuki TDK Yazm Klavuzu’na göre “trnak (“) içinde verilen ve yeniden trnaa alnmas gereken bir sözü belirtmek için çift trnak deil tek trnak kullanlr.” Dolaysyla “palyaço” tek trnak ( ‘ ’ ) içinde verilmeliydi.
Cümledeki virgülün yeri de doru seçilmemi: Virgül “insana” kelimesinden sonra deil “ duymak”tan sonra konmalyd.
Bunlar, TDK’nin kendi koyduu kaidelere uymadna dair yüzlerce misalden ikisi…
(Bir üphe: “Çalnan palyaço cümleleri…” sözüne takldm. Burada “cümleleri” kelimesi biraz tuhaf duruyor. Nakilde bir hata m var acaba?)
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde Noktalama Hatalar
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün “palyaço” kelimesi için yapt tarif u:
“palyaço t..pagliaccio Genellikle panayr tiyatrolarnda, sirklerde güldürücü rol oynayan acayip klkl, yüzü ar ve komik makyajl oyuncu.”
Bu açklamada iki virgül eksik: Biri “sirklerde” kelimesinden, dieri ise “oynayan”dan sonra…
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün “palyaço”lu bir noktalama hatas Attila lhan’n Kurtlar Sofras’ndan nakledilen cümlede:
“Hepsi çrlçplak omuzlu, su yeili gözlü geçkin bir aktrise, bir palyaço ölüsüne bakarm gibi ac bir alayla bakyorlar.”
Bu cümlede art arda sralanan sfatlardan biri olan “su yeili gözlü” sözünden sonra da virgül konmalyd.
Aslnda bu cümlede mana belirsizlii de var; bu cümleye iki ayr mana vermek mümkün:
1. Hepsi, bir palyaço ölüsüne bakarm gibi, çrlçplak omuzlu, su yeili gözlü, geçkin bir aktrise ac bir alayla bakyorlar.
2. Hepsi çrlçplak omuzlu, su yeili gözlü geçkin bir aktrise veya bir palyaço ölüsüne bakarm gibi ac bir alayla bakyorlar.
Attila lhan - zannediyorum ki - birinci manay kastetmi ama cümleyi iyi kuramam.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün “Seri” Hatalar
Ad geçen sözlük “seri” kelimesine örnek olarak Peyami Safa’nn Sosyalizm-Marksizm-Komünizm kitabndan seçtii bir cümleyi hem yanl hem eksik nakletmi:
“Stalin’in, dili üst yaplr serisinden niçin ayrdn anlamak kolaydr.”
Burada “yaplr” fiilinin ii yok; dorusu “yaplar” olacaktr.
Bir de cümle yarda kesilmitir. (Cümlenin dier ksmn almyorsanz sonuna nokta deil üç nokta koyarsnz.)
Peyami Safa’nn cümlesi tam olarak öyledir:
“Stalin’in, dili üst yaplar serisinden niçin ayrdn anlamak kolaydr, çünkü onun Marksistliine inanmak için bir Marksist kadar saf olmak lazmdr.”
“Seri” ile “Saf” Kelimelerine Dair
Yeri gelmiken “seri” ve “saf” kelimelerinin imlasna dair birkaç kelam edelim:
Güncel Türkçe Sözlük’te geçen iki ayr “seri” kelimesi var. Birincisi Franszca (série) asll olup Güncel Türkçe Sözlük’ün tarifiyle “Herhangi bakmdan bir bütün oluturan eylerin tümü, dizi” demektir ve “seri katil, seri imalat, seri üretim” sözlerinde geçen “seri” budur. Ayn sözlük bu kelimeye S. F. Abasyank’tan u cümleyi misal vermi:
"Bu, seri hâlinde yazlm bir yaz deildir."
Güncel Türkçe Sözlük bu kelimenin türünü “isim” olarak tespit etmi. Hâlbuki “seri” kelimesi dilimizde yalnzca isim deil sfat olarak da kullanlmakta. “Seri sonu” derken isim olan kelime “seri katil, seri imalat, seri üretim” ve benzeri sözlerde sfat vazifesindedir.
unu da belirtmeli ki, bu kelimeyi “serî” eklinde, yani sondaki “i” sesini uzatarak telaffuz edip yazmak yanltr. Buna ramen çok defa böyle telaffuz ediliyor.
kinci “seri” kelimesi Arapça asll olup “hzl, süratli” demektir. “Seri adam, seri araba” sözlerindeki “seri” gibi… Güncel Türkçe Sözlük bu kelimenin türünü “sfat” olarak tespit etmi, son sesinin uzun telaffuz edileceini belirtmi.
TDK bu kelimenin de hakkn tam vermemitir.
Birinci olarak, kelime yalnzca “sfat” olarak deil “zarf” olarak da kullanlmaktadr. Mesela “Çok seri olmalyz.” cümlesinde “sfat” deil “zarf”tr. Güncel Türkçe Sözlük nasl ki “hzl” ve “çabuk” kelimeleri için hem “sfat” hem “zarf” kaytlarn dütüyse “seri”nin de hem “sfat” hem “zarf” olarak kullanldn yazmalyd.
kinci olarak, kelimenin uzun hecesinin hakkn vermemitir. Çünkü TDK Yazm Klavuzu ve sözlüklerinde bu kelime Franszca asll “seri” (série) ile ayn imlaya sahiptir. Hâlbuki Franszca asll “seri” (série) kelimesinde uzun hece yoktur fakat Arapça asll olan “seri”nin ikinci hecesi uzundur. Böyle hâllerde iki kelimeyi birbirinden ayrt etmek için düzeltme iareti (^) kullanlmaldr. Nitekim TDK Yazm Klavuzu düzeltme iaretinin kullanlaca yerlerin ilkini öyle açklyor:
“Yazllar bir, anlamlar ve okunular ayr olan kelimeleri ayrt etmek için, okunular uzun olan ünlülerin üzerine konur.”
Daha sonra da buna dair örnekleri sralyor:
“adem (yokluk), âdem (insan); adet (say), âdet (gelenek, alkanlk); alem (bayrak), âlem (dünya, evren); alim (her eyi bilen), âlim (bilgin); ak (eklem kemii), âk (vurgun, tutkun); hakim (hikmet sahibi), hâkim (yargç); hal (pazar yeri), hâl (durum, vaziyet); hala (babann kz kardei), hâlâ (henüz); ura (u yer), ûra (danma kurulu)”
Bu açklama ve örneklere baktmzda Arapça asll “seri” kelimesini de düzeltme (^) iaretiyle yazmann art olduunu düünüyoruz. Fakat TDK öyle yapmamtr ve bu, TDK’nin eksik veya yanllarndandr.
imdi de “saf”a gelelim. Bu kelime için söyleyeceklerim, “seri” hakknda olanlarla ayn… Türkçemizde iki ayr “saf” var: Her ikisi de Arapça asll olan “saf”lardan birincisi “dizi, sra; grup” manasnda… “Saf deitirmek, saf tutmak, saf balamak, saflara ayrmak, saf d etmek…” sözlerindeki “saf” kastediyorum. sim olarak kullanlan bu kelime uzun okunmaz. (Arapça aslnda kelime sonunda iki tane “fe” sesi vardr: saff. Fakat Türkçe imla ve telaffuzda bu “fe”lerden ikincisi gösterilmez.)
GTS’miz bu “saf” için Ercüment Ekrem Talu’dan u cümleyi nakletmi:
“Bütün garsonlar saf tekil edip selama dururlard.”
Bâkî’nin en mehur beyitlerinden birinde de bu “saf” öyle geçer:
“Kadrini seng-i musallâda bilip ey Bâkî,
Durup el balayalar karna yârân saf saf…”
imdi ikinci “saf”a geçelim. “Saf kan, saflk, safdil, safderun” sözlerindeki “saf” için Güncel Türkçe Sözlük u manalar vermi:
1. Katksz, ar, katksz, halis, has. 2. mec. Kurnazla akl ermeyen, kolaylkla aldatlabilen, bön, safdil. 3. mec. yi niyetli, art niyetsiz.
Necip Fâzl’n “Sakarya, sâf çocuu, masum Anadolu’nun…”
Nefî’nin “Ehl-i dildir diyemem sînesi sâf olmayana.”
Bâkî’nin “nsan odur ki âyine-ve kalbi sâf ola.” msralarndaki de ayn “saf”tr.
Sfat olarak kullandmz bu “saf” kelimesindeki “a” aslnda uzundur: sâf
Demek ki bu iki “saf”tan ilkinde uzatma yok, ikincisinde var… O hâlde – “seri”lerde belirttiim gibi – ikinci “saf” TDK’nin “sâf” diye yazmas lazm.
TDK “seri” ve “saf” kelimelerinin imlasn tekrar ele alsn; gerek Yazm Klavuzu’nda gerek sözlüklerinde bu iki kelimeye dair yanllarn düzeltip noksanlarn tamamlasn.
Yazar: C.Yakup ÞÝMÞEK |
10-05-10 |
||
| E mail: c.yakup_simsek@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
