Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2436 |
Daha çok, maliyeci, iktisatç ve sosyolog olarak tannan Emre Kongar’n Türkçeye dair fikirleri de var… Hatta dier birçok çalmasnn yannda “Yozlaan Medya ve Yozlaan Türkçe” adnda bir kitap da yazm. Bir taraftan www.kongar.org isimli resmî – kendisi, bu kelimeyi “resmi” diye yazm - sitesinde de fikirlerini internet âleminin müdavimlerine sunuyor.
Emre Kongar, internet sitesindeki bir makalesinde (POLTKACILARIN DL YANLILARI VE HÜSEYN MOVT) söze “Ülkemizde dilimizi en kötü kullanan gruplarn banda hiç kukusuz politikaclar gelir.” diye balyor. Sonra da politikaclarn “demokrasi” ve “bürokrasi” kelimelerindeki “-ra-“ hecelerini uzun telaffuz etmelerini dil yanllarna örnek olarak gösteriyor.
Elbette, bu ülkede birçok kelimeyi yanl telaffuz edenlerin içinde politikaclar da vardr. Ama Türkçeyi hatal kullanmada onlarn ilk srada olduunu – hem de hiç üphe duymadan – iddia ederken neye dayanyor acaba? Türkçeyi en kötü kullanan meslek grubunun hangisi olduuna dair ciddi ve ilmî bir aratrma yaplm mdr? Daha mühim olan u: “Türkçeyi doru veya yanl kullanmann kstaslar” tam olarak tespit edilmi midir?
Kongar, sözü daha sonra TBMM’nin eski bakan Bülent Arnç’n Türkçesine getiriyor. Bülent Arnç, Kuzey Irak'ta Amerikan askerlerinin Türk askerlerini müsadere ettiini" söyleyen gazeteciye derhâl kar çkp "Müsadere kelimesi insanlar için kullanlmaz, eyalar için kullanlr." demi. Kongar Hoca, bu tespitin doru ve yerinde olduunu kaydediyor; bu vesileyle Arnç’n “temiz bir stanbul Türkçesi'ni klasik vaiz vurgularyla konuan bir politikac” olduunu belirtiyor.
“Temiz bir stanbul Türkçesi”nin ne olduunu anlamak zor deil de u “klasik vaiz vurgusu” ne oluyor? Böyle bir vurgu çeidi var m? Kongar’a göre varm. Bu kadar da deil, bu “vaiz vurgusu”nun çeitleri var: “klasik” olan gibi. Dier türleri nelerdir acaba? “Vurgu” denen ey meslek grubuna göre deiir mi? Kongar Hoca bunlar açklasa da bir örensek…
Emre Bey, Bülent Arnç’n “müsadere” kelimesindeki isabetinin hemen ardndan “eyalar” diye bir telaffuzda bulunarak apaçk bir yanla dütüünü iddia ediyor. Bu “yanl” da kendine göre izah ediyor: Ona göre “eya” kelimesi “ey”in çokluu, yani “eyler” demek olduundan “eyalar” diye bir kelime olmazm. Bu ifadesine dikkat edersek “eyler” ile “eya” kelimeleri Kongar Hoca’ya göre e manal… Ona göre ha “eyler” ha “eya”… (Hâlbuki Türkçede “eya” ile “ey” arasnda böyle bir ba kurulmaz.) Mademki kendisi “eyler”le “eya” kelimelerinden ayn eyi anlyor, o hâlde u cümlelerdeki “eya”lar yerine “eyler” kelimesini tercih etsin: “Eyam çok kirlendi.” yerine “eylerim çok kirlendi.” diye yazsn; “Eyanz çok güzelmi!..” diyeceine “eyleriniz çok güzelmi!..” desin. Ayn mantkla düünmeye devam edersek “esnaf / snflar”, “talebe / talipler”, “merasim / resimler”, “elbise / libaslar”, “arazi / arzlar” kelimeleri de e manal olduundan, Kongar Bey, bunlar da birbirinin yerine kullansn: “Merasimde üzgündüm. Esnaf dolatm. Talebem beni görmeye geldi.” cümleleri yerine “Resimlerde üzgündüm. Snflar dolatm. Taliplerim beni görmeye geldi.” desin.
Kongar Bey, buna çok benzer bir iddiay Sabah gazetesinden Figen Yank’a da ifade etmi. Kendisiyle röportaj yapan gazeteciye demi ki: “Arapça sözcüklerde rastlanan hata çoul sözcüklere çoul ekler kullanarak oluyor. Örnein ‘Hükümetin icraatlar’ deniliyor. Halbuki ‘icraatlar’ olmaz. cra zaten tekil, icraat çoul, icraatlar, lar lar oluyor.” (Bu sözlerde birtakm dil yanllar görülüyorsa bizden deil; biz bunlarn dil ve imlasna dokunmadk.)
Kongar’n dedii ksaca u: “Eya” ve “icraat” kelimeleri aslen çokluk (plural / cem’) olduklarndan, bunlara çokluk eki (-lar / -ler) getirilemez; getirilirse dil hatas ilenmi olur.
Mademki “icraatlar” diyen kii Türkçeyi yanl kullanm oluyor, o hâlde Emre Kongar Bey de “tazminatlar” derken ayn hataya düüyor. Çünkü “tazminatlar” da aslnda “tazmin”in çokluk hâli. (Tabii, ayn zamanda Emre Kongar’n tenakuz hâli…)
Arapçadaki aslnda çokluk hâlinde olup Türkçede teklik manas öne çkan onlarca kelime vardr. Birkaçn yazalm:
talebe (talib’in çokluu), tezahürat (tezahür’ün çokluu), evlat (veled’in çokluu), tatbikat (tatbik’in çokluu), âzâ (uzv’un çokluu), efkâr (fikr’in çokluu), evliya (veli’nin çokluu) ahbap (habib’in çokluu), ekâl (ekl’in çokluu), slahat (slah’n çokluu), evrak (varak’n çokluu), elbise (libas’n çokluu), esvap (sevb’in çokluu), emsal (mesel’in çokluu), akran (karîn’in çokluu)
Kongar’n dediini nasl bir dil prensibine dönütürmeliyiz?
Aklmza birden fazla k geliyor:
A) Bir kelimede ayn ii gören birden fazla dil unsuru bulunmamaldr.
B) Bir kelime aslnda hangi manada ise yalnzca o mana ile kullanlmaldr.
C) Bir kelime eskiden naslsa günümüzde de o ekilde yazlmal, söylenmelidir.
D) Dile baka bir dilden gelen kelimeleri, orijinal ekil ve manasnda kullanmaldr.
Evet, Kongar’n mant bunlardan hangisine dayanyor? Hangisine dayanrsa dayansn, bir yanla dayanyor demektir. Çünkü bunlardan hiçbiri dilin mantna uygun deildir. Dilin “kendisine mahsus kanunlar olan ve ancak bu kanunlar çerçevesinde gelien canl bir varlk” oluu bütün bunlar hükümsüz klmaya yeter. Bazen kökler “kök” vasfn kaybedip eke veya bir baka kelimeye yaparak biçim ve hacim deitirir, bazen de ekler “ek” olmaktan çkar, kökle veya bir baka ekle kaynayp kalplar. Türkçede de baz ekler kendi fonksiyonunu yitirip kelimenin bünyesine dâhil olmakta ve kaybolan bu parçann yerini – ayn ii yapan – baka bir ek almaktadr. Kimi zaman - biri zayf, dieri güçlü vaziyette - ayn fonksiyondaki iki ek üst üste kullanlmaktadr: bir-i / bir-i-si, kim-i / kim-i -si, art-r-mak / art-t-tr-mak, de-n-mek / de-n-il-mek gibi.
Buna benzer deimeler kelimenin manasnda da olur. Bir mana zayflayp unutulur, baka bir mana gelip oraya yerleir.
Bu yöndeki deimelere “teklik (müfret / singular) – çokluk (cem’ / plural)” penceresinden ksaca bakacak olursak unlar görürüz: Aslnda çokluk (cem’ / plural) manas tad hâlde bu manas zayflayan ve tamamen unutulan kelimeler vardr: tüccar, esnaf, hademe, talebe, merasim, akran, evliya, ahbap, aidat, tazminat, elbise, fiyat, evrak, arazi, enkaz… Bu kelimeler geldii dilde (Arapçada) çokluk hâlinde olsalar da Türkçede teklik ifade ederler. Nitekim sözlüklerde bunlarn teklik gibi kullanldklarna dair notlar da vardr. Mesela Ferit Develliolu, OSMANLICA – TÜRKÇE ANSKLOPEDK LÛGAT’inde “elbise” için “Kelime bizde müfret gibi kullanlr.” kayd dümütür.
Belki bunlarn bir ksm çokluk (cem’ / plural) manas verecek ekilde de kullanlyor olabilir, ama zaten nerdeyse bütün teklik (müfret / singular) kelimeleri yeri geldiinde çokluk makamnda kullanmak da mümkün: Ziya Paa, “nsana sadakat yarar, görse de ikrah.” derken “insan” “insanlar” makamnda; Necip Fazl “Kelime, manay boan bir gömlek…” msrasnda “kelime”yi “kelimeler” yerinde kullanmtr. Bu hususiyet bütün dillerde vardr…
Ayrca Türkçede “ikiz, üçüz, dördüz, beiz…” kelimeleri aslnda çokluk manas tamasna ramen – sonlarndaki “-z” ekinin rolü günümüz Türkçesinde ölmü olduundan – çokluk ekleri (-lar / -ler) ile kullanlmaktadr. Bunlar gibi, çokluk bildiren bir say sfatyla belirtildii hâlde yine çokluk ekleri alan kelimeler vardr: çifte kumrular, üç aylar, Yedi Cüceler, Yedi Uyurlar gibi. Kongar Bey bunlar nasl kullanyor acaba?
Neyse, çok uzattk.
Emre Kongar’n yukardaki iddiasn çürütmek için bu kadar bilgi ve fikir kullanmak israf- kelam oldu…
Ona söylenecek söz, aslnda çok basit olmalyd:
“Eyalar ve icraatlar”a dair fikirlerinizi (efkârnz deil fikirlerinizi) talebeleriniz (talipleriniz deil talebeleriniz) dahi çürütebilirdi!..
Yazar: C. Yakup ÞÝMÞEK |
27-01-10 |
||
| E mail: Mail Adresi Yok | Tweet | ||
 |
 |
||
